Śluzowce (Myxomycetes) są organizmami, które w rozwoju osobniczym przejawiają cechy zarówno prymitywnych zwierząt, jak i grzybów. Według najnowszych ujęć taksonomicznych zaliczono je do pierwotniaków (Protozoa). W Polsce stwierdzono występowanie około 200 przedstawicieli tej nielicznej grupy, podczas gdy na świecie zanotowano około 450 gatunków, należących do ponad 50 rodzajów. W ostatnich latach w wielu krajach wzrosło zainteresowanie tą grupą. Obserwacje, prowadzone w strefach tropikalnych, dostarczają nowych danych i dlatego liczbę śluzowców świata szacuje się na prawie 750, a nawet blisko 1000 gatunków.
Badania nad krajowymi śluzowcami rozpoczęły się w XIX wieku na marginesie prac mikologicznych. Wydana w latach 1874-75 monografia autorstwa J. Rostafińskiego, twórcy polskich nazw śluzowców, niewątpliwie przyczyniła się do rozwoju badań nad tymi organizmami. W Polsce, po II wojnie światowej, prowadzono obserwacje śluzowców w różnych regionach kraju, zwłaszcza na Dolnym Śląsku i w Sudetach, a także w Karpatach. Mimo doniesień o występowaniu nowych dla Polski gatunków Myxomycetes, jest to jednak nadal słabo poznana grupa, zwłaszcza pod względem zróżnicowania gatunkowego i rozmieszczenia na terenie kraju.
Śluzowce charakteryzują. się dwoma, wybitnie różniącymi się fazami życia w cyklu rozwojowym. W stadium wegetatywnym tworzą ruchliwą śluźnię (plazmodium) - rozmaicie ukształtowaną, galaretowatą postać, ze zmiennokierunkowym, intensywnym prądem cytoplazmy, zawierającą liczne organelle komórkowe (a szczególnie wiele jąder), otoczoną jedynie błoną komórkową. W tym okresie życia śluzowce przypominają zachowaniem pełzaka (amebę), znanego ze szkolnego podręcznika zoologii. Rozwijają się w głębi podłoża, przemieszczają się w poszukiwaniu zasobów pokarmowych. Pochłaniają na drodze fagocytozy i trawią komórki bakterii, zarodniki i inne obiekty pochodzenia organicznego. Pod koniec tego etapu (o charakterze zatem bardziej zwierzęcym), śluźnia wypełza na powierzchnię podłoża i następuje proces przekształcenia się jej w postać zarodni, charakterystyczną dla poszczególnych gatunków.
Stadium powstania zarodni, z równoczesnym uformowaniem zarodników oraz elementów służących do ich rozsiewania, jest wyraźnym nawiązaniem do świata grzybów. Trzeba zaznaczyć, że zdecydowana większość śluzowców tworzy bardzo drobne zarodnie (0,5-3 mm), z tego też względu bywa zwykle niedostrzegana w naturalnych warunkach. Jest jednak urozmaicona pod względem budowy zarodni i sposobów rozsiewania zarodników. Większe formy zarodni, np. zrosłozarodnie lub też liczne skupienia wolnych zarodni (niekiedy pięknie zabarwione), są łatwiejsze do obserwacji.
Śluzowce należą głównie do saprotrofów (saprobiontów). Pojawiają się w różnych zbiorowiskach - od maja do pierwszych przymrozków. Najliczniej występują w zbiorowiskach leśnych, gdzie rozwijają się na martwym drewnie kłód, pniaków i posuszu, a także w ściółce. Szczególnie interesujące są taksony wczesnowiosenne, obserwowane na polanach i halach blisko topniejącego śniegu, w wyższych położeniach górskich. Niektóre gatunki można określić mianem efemerycznych, gdyż zaznaczają swoją obecność w mikrosiedliskach tylko raz na kilka lat, znacznie wydłużając stany spoczynkowe w postaci zarodników, cyst lub sklerot. Dla większości gatunków stan spoczynku umożliwia przetrwanie zimy lub pokonanie okresowych, niekorzystnych warunków siedliskowych.
Fragment opracowania:
DROZDOWICZ A.,WILGA M. S. 2002.
Przyczynek do poznania śluzowców (Myxomycetes) Lasów Oliwskich (Trójmiejski Park Krajobrazowy).
Przegląd Przyrodniczy 1-2: 59-70.
Galeria zdjęć śluzowców z lasów oliwskich
